مراسم پیرشالیار اورامان کردستان، آیینی کهن در قلب کوهستان
مراسم پیرشالیار اورامان کردستان هر ساله در دل کوهستانهای سرسبز و پررمز و راز استان کردستان برگزار میشود. جایی که طبیعت با فرهنگ بومی منطقه در هم آمیخته و تاریخ هزاران ساله مردم آن سرزمین را در مراسم پیرشالیار به رخ میکشاند. هر ساله هزاران نفر برای شرکت در این مراسم زیبا و تاریخی خودشان را به منطقه اورامانات کردستان میرسانند. این مراسم، که ریشه در باورهای عرفانی و اسطورهای مردم اورامان دارد، نه تنها یک جشن سنتی است، بلکه نمادی از وحدت، معنویت و همبستگی اجتماعی به شمار میرود. تصور کنید در میان کوچههای پلکانی روستایی باستانی راه میروید در حالی که صدای دفنوازی از هر طرف به گوش میرسد و مردان و زنان محلی با لباسهای رنگارنگ کُردی دور هم جمع شدهاند و بوی آش نذری فضا را پر کرده. قطعا تجربهای متفاوت از سفر به اورامانات کردستان خواهد بود.
مراسم پیرشالیار، که به عنوان “عروسی پیرشالیار” هم شناخته میشود فقط یک رویداد مذهبی نیست، پلی است که گذشته و حال را به هم متصل میکند و میراث فرهنگی کردستان را زنده نگهمیدارد و به نسلهای آینده منتقل میکند. در ادامه این مقاله با ما همراه باشید تا ببینیم پیرشالیار کیست، مراسم پیرشالیار در اردیبهشت چه زمانی برگزار میشود و مقبره پیرشالیار کجاست.
مجموعه گردشگری آوای کوه به عنوان متخصص در برگزاری تور ماشین شخصی و تورهای هیجانانگیز طبیعتگردی در ایران هر ساله تورهای زیادی به مقصد جاذبههای گردشگری و فرهنگی ایران برگزار میکند. تور ۳/۵ روزه کردستان اورامانات مریوان از جمله تورهای هیجانانگیز آوای کوه هستند. برای شرکت در این تورها با آوای کوه تماس بگیرید. ۰۹۳۵۴۶۵۰۳۱۰ – ۰۹۱۲۸۵۸۳۵۹۸
تاریخ مراسم پیرشالیار
مراسم پیرشالیار یکی از کهنترین آیینهای فرهنگی در منطقه اورامان کردستان است که بیش از هزار سال قدمت دارد. مراسم پیرشالیار اورامان کردستان بر پایه باورهای عرفانی و اساطیری مردم محلی بنا شده و از دوران باستان به یادگار مانده است. براساس روایتهایی که سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده این مراسم یادآور یک رویداد تاریخی و بزرگ است که زندگی مردم منطقه را در آن زمان دگرگون کرده. در گذشته، زمانی که منطقه اورامانات کردستان به عنوان سرزمینی مقدس و مرکز عرفان شناخته میشد این آیین را به عنوان نمادی از رستگاری و پاکی درونی برگزار میکردند.
به باور مورخان محلی این مراسم حتی قبل از ورود اسلام به ایران هم برگزار میشده و در طی سالها و با نفوذ باورهای جدید شکل امروزی را به خود گرفته است. مراسم پیرشالیار اورامان کردستان نه فقط یک جشن مذهبی بلکه جایی برای تصمیمگیریهای اجتماعی و حل مسائل و مشکلات روستا بوده. مثلا برزگان روستا در این مراسم برای انتخاب کدخدا، چوپان و امام جمعه بحث میکردند و در صورتی که مردم روستا با هم مشکلی داشتند به حل آن مشکلات هم رسیدگی میکردند. با گذشت زمان عروسی پیرشالیار تبدیل به یک رویداد فرهنگی ملی شد و امروزه گردشگران بسیاری را از نقاط مختلف ایران و حتی جهان به این منطقه جذب میکند.
این مراسم علاوه بر اهمیت تاریخی، با بازگو کردن داستانهای کهن هویت فرهنگی مردم کردستان را نمایش میدهد. مراسم پیرشالیار نشان میدهد که چطور یک سنت و آیین بومی و محلی میتواند در برابر هجوم مدرنیته دوام بیاورد و حتی شکل و شمایل یک جاذبه گردشگری را به خود بگیرد و بر اقتصاد محلی تاثیر داشته باشد.
مراسم پیرشالیار در اورامان
اورامان، یا همان اورامانات، منطقهای کوهستانی و بکر در جنوب غربی کردستان است که به دلیل زیباییهای طبیعی و فرهنگیاش، به عنوان جواهر گردشگری غرب ایران شناخته میشود. روستاهای پلکانی دیدنی، رودخانههای خروشان و جنگلهای انبوه آن را تبدیل به قطب گردشگری منطقه کرده. مراسم پیرشالیار اورامان کردستان در تمام این سالها بخشی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره مردم محلی بوده است. هر ساله با نزدیک شدن زمان برگزاری مراسم مردم روستاها به جنبوجوش میافتند و با شور و شوق خاصی برای این آیین آماده میشوند. خانهها را تمیز و غبارروبی میکنند، لباسهای سنتی کردی میپوشند و مواد لازم برای درست کردن غذاهای نذری را آماده میکنند.
منطقه اورامانات در مرز میان کردستان ایران و عراق قرار دارد و همیشه به عنوان مرکز فرهنگی این منطقه شناخته میشود. در طول برگزاری مراسم کوچههای پلکانی روستا پر از جمعیت میشود و صدای دف و تنبور در کوهستان میپیچد. مراسم پیرشالیار اورامان نمادی از وحدت بین طوایف مختلف منطقه است. مردم از نواحی اطراف در اورامان جمع میشوند و با تقسیم وظایف با هم همکاری میکنند. مراسم پیرشالیار اورامان کردستان در فهرست میراث فرهنگی یونسکو ثبت شده و علاوه بر مردم ایران توجه بسیاری از مردم دنیا را هم به خود جلب میکند.
پیرشالیار کیست؟
پیرشالیار به عنوان شخصیتی اساطیری و عرفانی است در باور مردم محلی نماد کمال، کرامت و معنویت است. او را به عنوان فردی حکیم، عارف و درمانگر میشناسند که در دوران کهن زندگی میکرده و قدرتهای فوقالعادهای داشته. بر اساس روایتها این مرد مراحل سلوک عرفانی را طی کرده و در تصوف به مقام بالایی رسیده است. او زاده منطقه اورامان است و در بزرگسالی برای کسب دانش و تزکیه نفس به مناطق دوری سفر کرده. او بعد از بازگشت از سفر دور و درازش خانهاش را به مرکز عرفان تبدیل کرد و مردم برای گرفتن راهنمایی در مسائل مختلف به او مراجعه میکردند. یکی از مشهورترین داستانها که هنوز هم روایت میشود داستان شفا دادن دختر کر و لال پادشاه بخاراست.
این دختر که اسمش شاه بهار خاتون بود بعد از رسیدن به نزدیک روستای اورامان شنواییاش برگشت و با مرگ یک دیو افسانهای توانست دوباره صحبت کند. به دلیل همین معجزه با پیرشالیار ازدواج کرد و آیینی که به عنوان مراسم پیرشالیار میبینیم در واقع باقیمانده از مراسم عروسی آنهاست. مردم محلی پیرشالیار را نه فقط یک شخصیت مذهبی و عرفانی بلکه نمادی از پیوند زمین و آسمان و واسطهای بین مردم و خداوند میدانند. زندگی او نشاندهنده اهمیت عرفان در فرهنگ کردی است و مردم معتقدند باور داشتن به این فرد آنها را به سوی پاکی درونی و رستگاری هدایت میکند.
مقبره پیرشالیار
مقبره پیرشالیار، مکانی مقدس و آرامگاهی ساده در دل اورامان است که به عنوان قلب تپنده این آیین شناخته میشود. این مقبره، بنایی چهارگوش با گنبدی آبیرنگ است که در انتهای جاده آسفالت روستا قرار دارد و اطراف آن با درختان کهن احاطه شده و هر طرف را که نگاه کنید پارچههایی که مردم به عنوان دخیل به مقبره بستهاند را میبینید. مردم محلی این مقبره را به عنوان یک زیارتگاه برای راز و نیاز و طلب حاجت میشناسند و در طول سال و به خصوص در طول مراسم پیرشالیار اورامان کردستان به آن مراجعه میکنند. این مقبره فقط محلی برای دفن پیرشالیار نیست و انرژی معنوی و عرفانی او هنوز هم در این نقطه از اورامان احساس میشود. مراسم شکستن سنگ مقدس و توزیع نان متبرک در اطراف این مقبره انجام میشود.
روستای پیرشالیار کجاست؟
روستای اورامان تخت که به عنوان روستای پیرشالیار هم شناخته میشود در جنوب شرقی مریوان و در توابع سروآباد کردستان قرار دارد. این روستا حدود 60 کیلومتر از مرکز استان کردستان فاصله دارد و در دل کوهستانهای زاگرس قرار گرفته و به دلیل معماری پلکانیاش به شهر هزار پله هم معروف است. اورامان تخت بخشی از منطقه وسیع اورامانات است که بیش از 76 روستا دارد. اورامان در زبان محلی به معنای سرزمین اهورایی است. این روستا با رودخانههای خروشان، باغهای میوه و چشماندازهای طبیعی، یکی از زیباترین نقاط کردستان است. برای رسیدن به آن باید از جادههای کوهستانی کردستان عبور کنید. این منطقه در فصلهای بهار و زمستان بسیار زیبا و چشمنواز است و برای یک سفر کوتاه و چند روزه کاملا مناسب است.
مراسم پیرشالیار چگونه اجرا میشود؟
مراسم پیرشالیار اورامان کردستان چند مرحله دارد و طی سه روز انجام میشود. هر مرحله از این مراسم نمادی از باورهای محلی مردم منطقه است. یک هفته مانده به شروع مراسم مردم به پیشواز میروند. در این زمان بچهها گردوهای باغ پیرشالیار را میچینند و بین مردم تقسیم میکنند و به این ترتیب شروع مراسم را به همه خبر میدهند. سپس، در روز اول که معمولا مصادف با روز چهارشنبه است جلوی خانه پیرشالیار قربانی انجام میدهند و گوشت قربانی را برای پخت آش سنتی استفاده میکنند. آش ولوشین یک غذای متبرک است که با گوشت قربانی و سبزیجات محلی آماده میشود و بعد از نماز مغرب بین مردم تقسیم میشود.
همزمان مراسم با دفنوازی و رقص ادامه پیدا میکند. مردها دست در دست هم یک زنجیره بزرگ تشکیل میدهند و با زمزمه ذکرالله شروع میکنند. این رقص نمادی از وحدت و پاکی است. در روز دوم مراسم با رقص ادامه دارد و شب را با شبنشینی در خانه پیرشالیار به پایان میبرند. در این مراسم شعرهای عرفانی میخوانند و بحثهای مذهبی میکنند. روز سوم همه به زیارت مقبره پیرشالیار میروند و نان گته مه ژگه که یک نان محلی با گردو و گیاهان کوهی است بین مردم پخش میکنند. در نهایت مراسم را با دعا و نماز جمعه به پایان میرسانند.
زمان برگزاری مراسم پیرشالیار اورامان کردستان
مراسم پیرشالیار اورامان کردستان دو بار در سال برگزار میشود. یک بار در زمستان که مصادف است با اواسط بهمن و 40 روز بعد از شروع زمستان و یک بار در بهار و 40 روز بعد از شروع بهار. مراسم زمستان را با نام زماون میشناسند که به ازدواج پیرشالیار اشاره دارد و مراسم بهاری را با نام کومسای میشناسند. در مراسم بهار معمولا آیینهای کشاورزی برگزار میشود و با شکستن سنگ مقدس همراه است. هر مراسم سه روز طول میکشد و تاریخ دقیق آن را متولی محلی تعیین میکند.
بهترین زمان سفر برای دیدن مراسم پیرشالیار
از آنجا که این مراسم دوبار در سال برگزار میشود میتوانید بر اساس ترجیح شخصی خودتان زمان مناسب را انتخاب کنید. اگر با سرما مشکلی ندارید میتوانید سفر خود را در بهمنماه برنامهریزی کنید. در این زمان هوا سرد است اما زیبایی منطقه به دلیل بارش برف دوچندان میشود. اگر هوای معتدل بهاری را ترجیح میدهید میتوانید در مراسم فصل بهار شرکت کنید. در این فصل شکوفههای رنگی همه جا را پر میکنند و رودخانههای پر آب جلوهای زیبا و رویایی از این منطقه سرسبز به نمایش میگذارند. هر فصل را که انتخاب کنید باید قبل از آن آماده باشید و برای رزرو اقامتگاه محلی اقدام کنید. با سفر به این منطقه هم میتوانید مراسم پیرشالیار اورامان کردستان را از نزدیک ببینید و هم به گشت و گذار در مناطق طبیعی اطراف بپردازید.
در نهایت
مراسم پیرشالیار اورامان کردستان میراثی زنده و پویا از فرهنگ مردم کردستان است. مراسمی که نشان میدهد چطور سنتیها و آیینهای قدیمی میتوانند در دنیای مدرن امروزی دوام بیاورند و به نسلهای بعد منتقل شوند. این آیین نه تنها با جمع کردن مردم روستاهای اطراف حس همبستگی و وحدت را بین آنها تقویت میکند بلکه با جذب گردشگران تاثیر زیادی روی ترویج فرهنگ و آیین سنتی و همینطور اقتصاد منطقه دارد. اگر فرصتی دست داد حتما سفر به این منطقه و شرکت در مراسم پیرشالیار را در برنامه خود بگنجانید و از تماشای زیباییهای این مراسم و مناظر اطراف لذت ببرید.
برای دیدن زیباییهای غرب ایران و شرکت در مراسم پیرشالیار اورامان کردستان با آوای کوه همراه شوید و با شرکت در تورهای طبیعتگردی و ماشین شخصی این مجموعه از سفر خود لذت ببرید. تور یک روزه تنگه دار نوشهر با ماشین شخصی، تور گردشگری قطار پل ورسک تا شیرگاه و تور دریاچه لفور با ماشین شخصی از جمله تورهای آوای کوه هستند که میتوانید در آنها شرکت کنید. برای شرکت در این تورها و تورهای طبیعتگردی و ماشین شخصی دیگر به سایت آوای کوه مراجعه کنید. ۰۹۳۵۴۶۵۰۳۱۰ – ۰۹۱۲۸۵۸۳۵۹۸
سوالات متداول
مراسم پیرشالیار چه زمانی برگزار میشود؟
مراسم پیرشالیار دوبار در سال برگزار میشود، یک بار در زمستان و اواسط بهمن و یک بار در بهار و اواسط اردیبهشت.
مراسم پیرشالیار چند روز طول میکشد؟
این مراسم معمولا سه روز طول میکشد.
مراسم پیرشالیار در کجا برگزار میشود؟
این مراسم در روستای اورامان تخت از توابع استان کردستان برگزار میشود.
